Travellers 

مسافران

کارگردان : بهرام بیضایی

لینک IMDb :

http://www.imdb.com/title/tt0104919

امتیاز : 1/2** از ****

برای دانشجویان و علاقمندان سینما ((مسافران)) بهرام بیضایی یک کلاس درس عالی است. از طراحی صحنه و لباس دقیق گرفته تا چهره پردازی و نورپردازی مناسب که با حال و هوای تک تک صحنه های فیلم سازگار است و معلوم است با وسواس بسیار کار شده اند. تمام کسانیکه با بیضایی کار کرده اند چشم تیزبین و توجه زیاد این فیلمساز به جزئیات را تحسین می کنند. ضمنا ایرانی گری و اندیشه های ملی-مذهبی که درونمایه های همه ی آثار بیضایی هستند (در هر دو حوزه ی سینما و نمایش) در ((مسافران)) هم بخوبی دیده می شوند (قابل توجه فیلمسازان موج به اصطلاح معناگرا) و باید مورد موشکافی دقیق قرار گیرند.

در مورد جایگاه و محوریت زن در آثار بیضایی هم که مطالب بسیاری نگاشته شده. بیضایی گفته: ((... زیرساخت های بسیاری از آئین هایی که ما همین امروز داریم زندگی اش می کنیم، برگشت می خورد به یک فرهنگ زن محور قدیمی. و اگر نبود، شاید به یک معنا، مدت ها پیش از دست رفته بودیم)). بیضایی جنسیت زن و مادر را بعنوان مرکزیت زندگی و سرچشمه ی حیات با دیدگاهی تاثیرگرفته از داستان های اساطیری و ادبیات شفاهی گذشته ی فارسی خلق می کند. در ((مسافران)) شخصیت های زن تحسین برانگیزی (از نظر ساختاری) حضور دارند که باعث می شوند هر سینما دوستی بیضایی را بعنوان خالق این شخصیت ها ستایش کند. بنظر من زن های بیضایی ورسیون شرقی زن های آثار اینگمار برگمان هستند. هرچند که آن پختگی را ندارند.

مهتاب که امشب عروسی خواهرش است قرار است با شوهر و دو پسرش با ماشین به تهران بیایند. آنها آیینه ی سفره ی عقد را همراه دارند. مهتاب قبل از سوار شدن به ماشین رو به دوربین کرده و می گوید: ((ما می ریم تهران، برای عروسیه خواهر کوچکترم. ما به تهران نمی رسیم. ما همگی می میریم)). 

در جاده راننده ی ماشین زن جوان روستایی ای را که قصد رفتن به تهران دارد سوار می کند. کمی بعد افراد درون ماشین در صحنه های جدا رو به دوربین کرده و در چند خط خود را معرفی می کنند.

قطع به جاده ی بسته شده و صحنه ی تصادف ماشین با یک نفت کش. پلیس راه (آتیلا پسیانی) با بی سیم گزارش می دهد: ((من پلیس راه، سُتوان فلاحی از بیست و پنج کیلومتری کرج گزارش می کنم. ما اینجا شاهد تصادف واقعا دلخراشی هستیم که مدت زیادی از وقوعش نگذشته... راننده ی نفت کش و شاگردش بنام های قلی یاوری و مچول حیدرپور دستگیر و برای تحقیقات بیشتر بازداشت هستن. در تایید گزارش قبلی، تعداد تلفات کلا ۶ نفر که از آنها ۲ تن خردسال بوده و بقیه بزرگسالن. یک خانواده ی کامل چهار نفری، راننده ی سواری و یک زن روستایی که هنوز روشن نیست چه نسبتی با سرنشینان داشته...))

قطع به خانه ی محل برگزاری عروسی. خانواده ی عروس و عروس خانوم (مژده شمسایی) در تکاپوی آماده کردن خانه هستند و بی صبرانه منتظر فرا رسیدن مهتاب و آیینه ی سفره ی عقد. مادربزرگ (مرحوم جمیله شیخی) هم با عینک های ته استکانی و نگاه صبور و مادرانه اش به دیگران کمک می کند. هروقت کسی بدعنقی یا بدبینی می کند مادربزرگ می گوید: ((از این حرف ها نزنید.))

خبر تصادف و مرگ خانواده ی مهتاب در چند سکانس که ریتم بسیار خوبی دارند به خانه می رسد و مجلس عروسی را تبدیل به عزا می کند. مادربزرگ، علیرغم تمام شواهد، مرگ مهتاب را نپذیرفته و معتقد است مراسم عروسی باید با شادی برگزار شود...

از تعریف و تمجیدهای که بگذریم باید اعتراف کنم از فیلمنامه و بازی های بازیگران ((مسافران)) چندان خوشم نیامد و همانقدر که از خوش ساختی و دقت بالای فیلم لذت بردم از حرکات و اکسپرشن های بازیگران و دیالوگ های تصنعی تعجب کردم. مضنون و دیالوگ های فیلم به شدت نمادگرایانه هستند و با هر سلیقه ای جور در نمی آیند. 

اینکه بازیگر با دوربین صحبت کند یا پشت سر هم دیالوگ های تئاترگونه ی رُک و مستقیم بگوید یا افاده های اعراق آمیز درآورد هیچ اشکالی ندارد به شرط آنکه شرایط مهیا شده باشد و رفتار شخصیت ها و فضاها با هم بخواند. اینجاست که فیلم بیضایی ضعف اساسی دارد و دسته ای از مخاطبان را سرخورده می کند. 

در پایان بد نیست نگاهی بیندازیم به لیست پُربار بازیگران فیلم ((مسافران)):

جميله شيخی، مژده شمسايی، مجيد مظفری، فاطمه معتمدآريا، جمشيد اسماعيل خاني، محبوبه بيات، فرخ لقا هوشمند، حميد امجد، آتيلا پسيانی، جمشيد لايق، عنايت بخشی، جهانگير فروهر، هما روستا، هرمز هدايت، آتش تقی پور، شهين عليزاده، فاطمه نقوی، مهتاب نصيرپور، فريبرز عرب نيا، علي اصغر گرمسيری و غیره!