Invitation 

دعوت

کارگردان : ابراهیم حاتمی کیا

لینک IMDb :

http://www.imdb.com/title/tt1291182

امتیاز : ** از ****

محمدرضا فروتن، مهناز افشار، کتايون رياحی، مريلا زارعی، گوهر خيرانديش، ثريا قاسمی، رضا بابک، سيامک انصاری، سارا خوئينی ها، سحر جعفری جوزانی، آناهيتا نعمتی، نگار فروزنده و محمدرضا شريفی نیا تعدادی از بازیگران آخرین ساخته ی حاتمی کیا هستند. چند ماه پیش، وقتی شنیدم چنین مجموعه ای سرشناس در یک فیلم دور هم جمع شده اند، با خود درباره ی داستان فیلم و اینکه چگونه می توان فیلمنامه ای داشت که به هرکدام از این بازیگرها نقش بلند و آبرومندانه برسد، فکر کردم. حدسم این بود که ((دعوت)) درباره ی سینماست و این آدم ها در نقش خود حضور یافته اند. اعتراف می کنم غافلگیر شدم. موضوع ((دعوت)) سقط جنین است، ساختار اپیزودیک دارد و در هر اپیزود مجموعه ای از بازیگران سرشناس نقش آفرینی کرده اند.

در ابتدای فیلم دکتر و پرستاری را در آزمایشگاهی می بینیم. دکتر به پرستار می گوید که هرچه سریعتر جواب آزمایش ها را به اطلاع آزمایش دهندگان برساند و بابت تعطیلی چند روز آینده عذرخواهی کند.

اپیزود اول. مهناز افشار در نقش بازیگر سرشناس سینما حضور یافته که در حال حاضر مشغول نقش آفرینی در فیلم مهمی است به کارگردانی حاتمی کیا. محمدرضا شریفی نیا نیز همبازی اش است. از آزمایشگاه تماس گرفته و اطلاع می دهند حامله است. افشار هول شده، خیلی سریع به خانه می رود. شوهرش (سیامک انصاری) را از خواب بیدار کرده و این موضوع را اطلاع می دهد. درحالیکه شوهر از خبر خوشحال شده و بالاخره بعد از چهار سال زندگی به آرزویش، پدر شدن، نزدیک شده، افشار نگران وضعیت فیزیکی خود و چگونگی حضور در صحنه فیلمبرداری فیلم است. او نزد دکتر (آناهیتا نعمتی) می رود تا سقط جنین کند. شوهر از راه می رسد...

اپیزود دوم. زن (سحر جعفری جوزانی) و شوهر (محمدرضا فروتن) شهرستانی از طریق تخیله چاه کُنی، خرج زندگی بخور نمیری در تهران را در می آورند. از آزمایشگاه خبر می دهند زن باردار است. زن، شوهرش را نکوهش می کند که این چه بدبختی بود که نصیب ما کردی و حالا چجوری خرج بچه را درآوریم. زن نزد دکتر متخصص زایمان (کتایون ریاحی) می رود. در اتاق انتظار با پیرزنی (ثریا قاسمی) آشنا می شود. پیرزن می گوید به شرط آنکه بچه بعد از دنیا آمدن به او تعلق گیرد، حاضر است بچه را به مبلغ هر ماه حاملگی یک میلیون تومان، بخرد. پیرزن، زن حامله را به خانه ی اشرافی خود می برد تا در دوران حاملگی تحت مراقبت باشد...

اپیزود سوم. سیده خانوم (گوهر خیراندیش) مذهبی و شوهر (رضا بابک) پیر اما شاداب که به تازگی از سفر کربلا بازگشته اند، با چهار دختر جوانشان زندگی می کنند. یکی از دخترها حامله و دیگری دم بخت است. از آزمایشگاه تماس گرفته، معلوم می شود سیده خانوم همچون دخترش حامله است. بقولی پیری و معرکه گیری. از یک طرف دخترها پافشاری می کنند مادر باید پنهانی سقط جنین کند تا آبرویشان پیش در و همسایه نرود، از طرف دیگر شوهر پیر می گوید این بچه هدیه ی کربلا و نعمت خداست. در این میان بیشترین فشار روحی بر سیده خانوم وارد است...

اپیزود چهارم. دکتر متخصص زایمان (کتایون ریاحی) که مشکل نازایی داشته از طُرُق پزشکی با استفاده از تُخمک های زن دیگری باردار می شود. دکتر وقتی پیش زن می رود تا بعنوان دستمزد مبلغی پرداخت کند، هنگام کشیدن چک از زن خودکار گرفته، متوجه می شود این خودکار تبلیغاتی شرکت شوهرش است. یعنی شوهرش با این زن ارتباط نامشروع داشته. تحمل نگهداری بچه ای که متعلق به خود نیست، برای دکتر سخت است. تصمیم می گیرد سقط جنین کند...

اپیزود پنجم. بهار (مریلا زارعی)، مخفیانه همسر صیغه ای مرد متدین زن و بچه داری است. از آزمایشگاه تماس گرفته، اطلاع می دهند باردار است. بهار (که قبلا نازا بوده) در ابتدا قبول می کند برای حفظ آبروی مرد، بچه را سقط جنین کند. اما بعدا نظرش برگشته، از مرد فرار کرده و تصمیم می گیرد تنهایی بچه را بدنیا آورد... .

با نمایش ((به نام پدر)) مشخص شد حاتمی کیا در روایت سینمای جنگ و حواشی آن به اشباع رسیده. پس تغییر جبهه فیلمساز به سینمای اجتماعی را، علیرغم دیدگاه محافظه کارانه اش، باید به فال نیک گرفت. ((دعوت)) فیلمی است زنانه، در ستایش جایگاه والدین و بر علیه سقط جنین. حاتمی کیا همیشه دیدگاهش را نسبت به مسائل مطرح شده در فیلم هایش، بی انتزاع بیان کرده و معمولا راهکار مشخصی ارائه می دهد. او در ((دعوت)) آشکارا مخالفت خود را با سقط جنین اعلام می کند، معتقد است فرزند نعمت خداست و باید حفظ شود. فرزند، نماد روشنایی زندگی شخصیت های فیلم و بانی حفظ بقای نسل بشر است. این دیدگاه نیک باعث شده ((دعوت)) حال و هوایی مثبت داشته باشد و نسبت به اکثر آثار انتقادی-اجتماعی سینمای ایران که افسردگی در آنها موج می زند، برای خانواده ها جذاب تر باشد. اما برای ساخت یک فیلم اجتماعی خوب خانواده پسند، ساختار مناسب فیلمنامه مهمتر از ایده ی اولیه است.

فیلمنامه ی ((دعوت)) از پنج اپیزود جدا تشکیل شده که هر کدام داستان مستقلی است از زنی باردار. هر بار که می خواهیم وارد اپیزود جدیدی شویم، نمایی از بالای شهر تهران می بینیم، یعنی اینها آدم های اطراف ما هستند. سپس از داستان اپیزود قبلی کاملا جدا شده و وارد داستان تازه می شویم. وجه مشترک اپیزودها دکتر متخصص زایمان و دکتر سقط جنین هستند، آدم هایی که شخصیت های فیلم برای بررسی دوران بارداری به دیدارشان می روند. بغیر از این، اپیزود ها دیگر هیچ ربطی به یکدیگر ندارند. حتی چیستا یثربی نویسنده فیلمنامه، خود به برخی نواقص فیلمنامه اشاره کرده: ((به هر حال ساخت فیلم درباره موضوع حساس سقط جنین دشوار بود. اما ما تلاش کردیم با قرار دادن شخصیت های مختلف در کنار هم، موضوع را از زوایای مختلف بررسی کنیم. هرچند شاید همین تعدد شخصیت ها موجب شود تماشاگر چندان فرصت همذات پنداری نیابد و در لحظه ها تعمق نکند.))

حالا که اپیزودها، مثل پنج قطعه داستان کوتاه با موضوع مشابه، جدا از هم افتاده اند، بهتر است به دو دسته باارزش و ضعیف تقسیمشان کنیم. اپیزودهای اول، دوم و چهارم ضعیف ها هستند. مشکل اصلی ناآشنا بودن حاتمی کیا با فضای زندگی شخصیت هاست. آدم های مُد روز پولدار، بالا شهری های اسکی باز، مهندس زن باز حرفه ای و امثال اینها از تیپ های آشنا آثار پیشین حاتمی کیا نیستند (یا هر وقت بوده اند خیلی اغراق آمیز از آب در آمده اند). اولین تلاش حاتمی کیا برای موشکافی تیپ به اصطلاح سطح روشنفکر جامعه و درک زندگی خصوصی شان، چندان موفق نبوده. این معضل در اپیزود اول بخاطر بازی ضعیف مهناز افشار برجسته تر از دیگر اپیزودهاست. از طرف دیگر تیپ آدم های فقیر اما بی خیال (که حاتمی کیا بخوبی می شناسدشان) بخاطر لهجه شهرستانی ناشیانه ی محمدرضا فروتن و سحر جعفری جوزانی (یاد برره افتادم) خیلی تصنعی شده اند.

اپیزودهای سوم و پنجم باارزش هستند، چون حاتمی کیا از عناصر آشنایی استفاده می کند که درکشان می کند و بارها در گذشته به سراغشان رفته. حاجی، سیده، استخاره، قرآن، تقابل دین و مدرنیسم، ارزش ها و غیره. این دو اپیزود، رویه ی بهتر فیلمسازی حاتمی کیا را نشان می دهند چون درباره ی آنچه که به آن عقیده دارد، با حضور آدم هایی که درکشان می کند فیلم ساخته. از ظرفیت ها استفاده کرده، در اپیزود سوم کنتراست خوبی بین هوس شخصیت سیده خانوم (سقط جنین) و احساس شرم از انجام یک عمل غیر شرعی غیر اخلاقی ایجاد کرده، یا در اپیزود پنجم زن پاکدامن و عشق عرفانی اش را در فضایی روحانی و دینی، جذاب توصیف کرده.

((دعوت)) نسبت به ((به نام پدر)) قدم رو به جلوست، با استناد بر این واقعیت که حاتمی کیا هنوز در بیان موجز روایت به تبحر نرسیده. شیوه ای که برای معرفی شخصیت ها بکار می برد کارآمد نیست (نمونه اش اولین صحنه ی حضور زن حاجی در اپیزود پنجم است. حاتمی کیا خیلی بی آلایش زن را نشان می دهد. درحالیکه می توانست با نمایش مُبهم او در ابتدا، حس کنجکاوی مخاطب را برانگیخته، در نتیجه تنش میان شخصیت ها را افزایش دهد)، از صدا بعنوان عنصری برای روایت داستان و شکار احساسات صحنه استفاده نمی کند (صحنه های خارجی که در برف می گذشتند از پتانسیل بسیار بالایی برخوردار بودند)، نقطه اوج ها ناقص ترسیم می شوند (در هر پنج اپیزود) و مهمتر از همه جذابیت های نمایشی کافی نیستند.